NIDF met Logo
NIDF
Reproductie

Uitleg over het reproduceren

Reproduceren, de opstelling

Een verticale reproductiezuil is de enige vorm van een statief waarmee je handig kunt reproduceren. De camera fotografeert recht naar beneden, met een kleine waterpas zorg je voor een horizontale achterkant. Je kunt controleren of de camera inderdaad zuiver recht staat door de beide zijkanten van de reproductie te bekijken, die moeten uiteraard precies evenwijdig aan elkaar lopen.

Als lichtbron gebruik ik een lichtbak, er zijn er verschillende inmiddels ook met LED-verlichting in de handel. De lichtbak leg je op de grondplank van het reproductiestatief. Zorg ervoor dat er geen lampen aan het plafond zitten die reflecteren in je origineel. Wanneer je zwartwit reproduceert is de kleur niet zo van belang, maar bij het reproduceren van dia’s en kleurnegatief moet de kleur van de lichtbron echt goed zijn: de CRI>95.

De camera moet worden voorzien van een echt macro-objectief, het beste is diafragma ƒ/8 te gebruiken voor de optimale scherpte en een beetje scherptediepte voor het geval de film niet helemaal plat ligt. Wanneer je de opnames op een geheugenkaart wegschrijft moet je een afstandsbediening gebruiken, handiger is het om de camera rechtstreeks vanuit de computer aan te sturen en de opnames ook meteen op de computer te bewaren. Bestandsformaat RAW zodat je nog wat kunt aanpassen, in elk geval bij negatieven noodzakelijk.

Om het mogelijk te maken de camera boven het origineel te positioneren is het handig om een ‘brug’ te maken die over de grondplank heen past, met wat ruimte links en rechts van die grondplank. In die brug maak je dan de opening waar de houder voor de originelen in geplaatst kan worden. De afstand tussen lichtbron en origineel zorgt er voor dat stofjes op de lichtbak onzichtbaar zullen zijn en dat een mogelijke kleine ongelijkmatigheid in de verlichting ook onzichtbaar wordt. Maak je een echt vaste opstelling, dan kun je de brug aan de tafel vastmaken, daardoor zal elk volgend origineel op precies dezelfde plek terecht komen. Je verschuift dan, dat is een beetje onhandig, het statief tot je precies de goede opname krijgt met een zo groot mogelijk origineel in de zoeker.

Houders

Het doel van de houder is er voor te zorgen dat je origineel zonder dat je door de zoeker hoeft te kijken heel snel elke keer weer op de juiste plek komt te liggen.
Je kunt proberen of een oude houder van een vergroter of een houder die bij een scanner wordt geleverd handig te gebruiken is. Niet altijd is de onderkant mooi vlak voor een juiste ligging, soms kost het ook veel tijd om de filmstroken er in te krijgen.

Voor ingeraamde dia’s heb je een plaatje nodig waarin een opening zit die ruim groter dan het diaformaat, maar kleiner dan het raampje is. Daarlangs twee keurige haakse randen die zo gemaakt zijn dat het diaraampje altijd precies goed licht. Dan kun je heel snel dia’s reproduceren, enkele honderden per uur is zonder meer mogelijk.

Voor filmstroken kun je zelf iets maken. Een mooie glasplaat als ondergrond en dan moet je een geleidebaan maken waar de filmstroken precies tussendoor passen. Ik gebruik twee helften van een in de lengte doorgesneden filmstrook. Eerst met pritstift een beetje aan de glasplaat kleven zodat de strook niet meer al te gemakkelijk schuift, en dan met brede tape echt vastzetten. Een strook negatieven neerleggen en dan de andere kant ook zo’n halve strip geven. Je kunt er dan nog voor kiezen om er twee steuntjes over heen te plakken, dan komen de stroken ook niet meer los van het glas. Hier schuif je dan je negatiefstroken doorheen. Wil je geen glas, er kan stof en vuil op komen, dan moet je een andere ondergrond gebruiken waar je een opening in maakt, of laat maken als je er zelf niet handig in bent.

Kleur

Het is het beste een eigen witbalans te maken, gebaseerd op de kleur van de lichtbak. Dat kan in de camera, of je doet het achteraf in de software op basis van een opname van de lichtbak.

Voor kleurnegatief houdt je deze witbalans aan, maar om het omkeren naar positief eenvoudiger te maken voeg je een flink blauw filter toe. Dat kan een LEE 140 zijn, of een conversiefilter voor het objectief. (bedoeld om kunstlicht neutraal te maken op daglichtfilm.)

Belichting

Alles handmatig, een vaste instelling voor elk soort materiaal. Bij dia’s kun je de belichting zo instellen dat het wit van de lichtbak net op de grens van de overbelichting uitkomt. Bij negatieven zorg je dat de ruimte tussen de negatieven net niet overbelicht wordt.

Afwerking

Aan de dia’s hoeft achteraf meestal niet veel meer gedaan te worden. Ik kies voor een cameraprofiel met een laag contrast bij het openen van de RAW-bestanden. Iets overbelichte dia’s kun je makkelijk donkerder maken zodat ze er goed uitzien. Iets te donkere kun je wel lichter maken, maar de zwarte gedeeltes geven nooit meer informatie prijs, wel soms vieze paarse kleuren.

Zwartwit negatieven moeten in elk geval positief gemaakt worden. Dat kan door de curve in de RAW-converter, Adode Camera RAW, Lightroom, of wat je dan ook maar gebruikt, ‘om te keren’. Loopt die normaal van linksonder naar rechtsboven, om de opname van negatief naar positief om te zetten moet de curve juist van linksboven naar rechtsonder lopen. Je kunt die aangepaste curve opslaan zodat je de aanpassing op hele series tegelijk los kunt laten. Verder bewerken met doordrukken en tegenhouden kan redelijk vergaand gewoon op het RAW-besdtand worden toegepast. Kleurnegatief maak je op de zelfde manier positief, en dan moet er nog wat aan de kleur gedaan worden. De witbalans keuze kun je wat aanpassen, maar heel eenvoudig kun je ook de automatische kleurcorrectie in Photoshop gebruiken.

Vanuit een aanpassingslaag curve kies je met de ‘Alt-toets’ ingedrukt voor ‘automatisch’. Je kunt nu eerst de methode kiezen en vervolgens de tint die je de neutrale middentonen wilt toekennen. Daarmee krijg je vrijwel elke foto op een aangename kleur.
• RAW-therapee kent een ingebouwde optie om je kleurnegatieven positief te maken, dan heb je geen blauwfilter nodig.
• Met een digitale kleurmengkop als lichtbron kun je de kleur helemaal corrigeren in de opname, er is dan geen kleurcorrectie meer nodig, het is wel een kostbare oplossing.

Als je klaar bent met corrigeren kun je de opnames heel goed als JPEG bewaren, kwaliteit 9 in Photoshop, dat scheelt veel ruimte.